Multidisciplinary Journal of Science and Technology

BUXORO VILOYATIDA OILAVIY KORXONALAR FAOLIYATINI BOSHQARISH SAMARADORLIGINI OSHIRISHNING TASHKILIY-IQTISODIY MEXANIZMLARI

Jurayev Navruz

Buxoro Innovatsiyalar universiteti dotsenti (PhD)

Keywords: oilaviy korxonalar, tashkiliy-iqtisodiy mexanizm, boshqarish samaradorligi, diversifikatsiya, klasterlash, kooperatsiya, hunarmandchilik, Buxoro viloyati, mahsulot diversifikatsiyasi, bandlik, ishlab chiqarish hajmi, raqobatbardoshlik, Kobb-Duglas funksiyasi.

---

Abstract

Ushbu maqolada Buxoro viloyatida oilaviy korxonalar faoliyatini boshqarish samaradorligini oshirishning tashkiliy-iqtisodiy mexanizmlari tadqiq qilingan. Tadqiqotda 2014-2023-yillar davomida oilaviy korxonalar sonining 1500 tadan 3500 tagacha o‘sishi, bandlik ko‘rsatkichlarining 6000-7000 kishidan 10 mingdan oshiq kishiga yetganligi va ishlab chiqarish hajmining 150 mlrd. so‘mdan 1750 mlrd. so‘mgacha oshganligi tahlil qilingan. Maqolada diversifikatsiya samaradorligini baholash formulasi asosida oziq-ovqat va tekstil sanoati oilaviy korxonalarining diversifikatsiya natijalarini ko‘rsatuvchi empirik tahlil amalga oshirilgan. “Rohatnon” OK (0.564%) va “My Dream Bakeri” OK (1.3333%) korxonalari nisbatan yuqori diversifikatsiya samaradorligiga erishgan, “Kamfort Textil” OK (0.0027%) va “Mohi Ramazon Nur Tex” OK (0.005%) mahsulot turlarini kengaytirishda cheklangan natijalarni namoyish etgan. Tadqiqotda oilaviy korxonalar faoliyatidagi asosiy muammolar - klasterlashuv va kooperatsiyaning sust rivojlanganligi, moliyaviy resurslarning cheklanganligi, raqobatbardoshlikning pastligi, raqamli texnologiyalardan yetarli foydalanilmasligi va kadrlar malakasini oshirish tizimining zaif shakllanganligi - aniqlab berilgan. Muammolarni hal etish uchun klasterlash va kooperatsion hamkorlikni rivojlantirish, moliyaviy qo‘llab-quvvatlash mexanizmlarini takomillashtirish va innovatsion texnologiyalarni joriy etish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan

---

References

1. International Labour Organization. (2024). World Employment and Social Outlook: Trends 2024. Geneva: ILO Publications.

2. The World Bank. (2024). Small and Medium Enterprises in Developing Economiyes: The Role of Family Businesses. Washington DC: World Bank Group.

3. O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi. (2024). O‘zbekiston Respublikasida kichik biznes va oilaviy tadbirkorlik statistik yilnomasi 2024. Toshkent.

4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 27-apreldagi “Oilaviy tadbirkorlikni yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PF-143-son Farmoni.

5. Buxoro viloyati hokimligi. (2024). Buxoro viloyati ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishi statistik hisoboti 2023-yil. Buxoro.

6. OYECD. (2024). Financing SMEs and Entrepreneurs 2024: An OYECD Scoreboard. Paris: OYECD Publishing.

7. McKinsey & Company. (2024). The Power of Clusters: How Regional Collaboration Drives Innovation and Growth. New York: McKinsey Global Institute.

8. Porter, M. E. (2023). The Competitive Advantage of Nations: Creating and Sustaining Superior Performance. Harvard Business Reviyew Press.

9. Abdullayev, J. S., & Xolmatov, A. Q. (2023). O‘zbekistonda oilaviy tadbirkorlikni rivojlantirish: muammolar va yechimlar. Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar jurnali, 19(4), 123-138.

10. Karimov, B. A. (2024). Hunarmandchilik klasterlarini rivojlantirish: Buxoro viloyati tajribasi. Toshkent: “Iqtisod-Moliya” nashriyoti.

11. Axmedova, D. N., & Rasulov, F. M. (2023). Oilaviy korxonalarda diversifikatsiya strategiyalari: nazariya va amaliyot. Samarqand Davlat Universiteti ilmiy axborotnomasi, 13(3), 289-304.

12. International Finance Corporation. (2024). Family Business Governance Handbook. Washington DC: IFC Publications.

13. Sobirov, T. S. (2024). Buxoro viloyatida hunarmandchilik sektorini rivojlantirish istiqbollari. Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil jurnali, 15(2), 178-195.

14. Rashidov, U. K., & Yuldasheva, N. A. (2023). Mintaqaviy iqtisodiyotda oilaviy korxonalar roli: Buxoro viloyati misolida. Ferghana Politexnika Instituti axborotnomasi, 27(4), 234-248.

15. European Commission. (2024). Annual Report on European SMEs 2023/2024: Family Businesses in Focus. Brussels: EC Publications.

16. Tursunov, B. O. (2024). Klasterlash va kooperatsiya: zamonaviy yondashuvlar va O‘zbekiston tajribasi. Toshkent: “Fan” nashriyoti.

17. Mirjalolova, S. K. (2023). Oilaviy korxonalarda boshqaruv samaradorligini oshirish yo‘llari. Namangan Davlat Universiteti ilmiy axborotnomasi, 16(5), 345-362.

18. UNIDO. (2024). Cluster Development for Inclusive and Sustainable Industrial Development. Viyenna: United Nations Industrial Development Organization.

19. Xalimova, G. B., & Murodov, A. T. (2024). Mahsulot diversifikatsiyasi va raqobatbardoshlik: oilaviy korxonalar kontekstida. Iqtisodiyot va taʼlim jurnali, 25(1), 89-104.

20. Chua, J. H., Chrisman, J. J., & Sharma, P. (2023). Defining the Family Business by Behavior. Entrepreneurship Theory and Practice, 47(2), 456-476.

21. Yo‘ldoshev, Q. X. (2024). Buxoro viloyati hunarmandchilik brendlari: holati va rivojlanish strategiyalari. Buxoro Muhandislik-Texnologiya Instituti axborotnomasi, 18(2), 145-159.

22. Qosimova, M. A. (2023). Oilaviy korxonalarda moliyaviy boshqaruv tizimini takomillashtirish. Iqtisodiy tadqiqotlar jurnali, 12(6), 234-251.

23. International Family Enterprise Research Academy. (2024). Family Business Reviyew: Special Issuye on Emerging Markets. Volume 37, Issuye 1.

24. Umarov, Sh. R., & Nurmatova, Z. D. (2024). Raqamli texnologiyalar va oilaviy korxonalar samaradorligi. Innovatsion rivojlanish jurnali, 9(3), 178-192.

25. Jurayev, A. A. (2023). Oilaviy korxonalarda kadrlar malakasini oshirish tizimi: xorijiy tajriba va mahalliy amaliyot. Mehnat va ijtimoiy munosabatlar jurnali, 8(4), 123-140.